Na jednym ze wzgórz Lidzbarka, oddzielającym starą część miasta od jeziora, stoi klasycystyczny kościół ewangelicki z 1829 roku. To miejsce z charakterem – zarówno ze względu na swoją historię, jak i położenie na Górce, gdzie kiedyś znajdowało się średniowieczne grodzisko słowiańskie. Dla osób zainteresowanych architekturą pruską i historią protestantyzmu na Warmii i Mazurach jest to jeden z ciekawszych obiektów w regionie.

Kościół Jezusa Żyjącego zaprojektował Karl Friedrich Schinkel, jeden z najważniejszych architektów pruskiego klasycyzmu. Co więcej, lidzbarską świątynię wzorował na kościele w Poczdamie, który król Wilhelm III kazał zbudować jako prezent dla swojej żony.

Historia budowy kościoła w Lidzbarku Welskim

Gmina ewangelicka powstała w Lidzbarku w 1781 roku i liczyła wtedy zaledwie 133 wiernych. Przez lata nabożeństwa odbywały się w różnych miejscach – najpierw w starym ratuszu, potem w szkole ewangelickiej. W 1788 roku król pruski zaproponował, żeby ewangelicy korzystali z katolickiego kościoła Wniebowzięcia NMP.

Biskup chełmiński Jan Rydzyński stanowczo się temu sprzeciwił. Decyzja była jasna – trzeba wybudować własną świątynię. Kamień węgielny położono w 1828 roku, a już w sierpniu następnego roku kościół został poświęcony i oddany do użytku. Razem z nim powstał dom kancelaryjny, który stoi obok do dziś.

Wzgórze, na którym stoi kościół, nazywane Górką, ma znacznie starszą historię niż sama świątynia. We wczesnym średniowieczu znajdowało się tu słowiańskie grodzisko – ślady osadnictwa sprzed wieków.

Architektura i wygląd świątyni

Budynek zbudowano z cegły i otynkowano. Ma prosty, prostokątny plan z dwuspadowym dachem pokrytym dachówką. Od strony południowej przylega do niego czworoboczna wieża na dwóch kondygnacjach, zwieńczona ostrosłupowym dachem z blachy.

Okna mają charakterystyczne półkoliste zamknięcia – widać je w elewacjach wschodniej i zachodniej. Południowa ściana zakończona jest trójkątnym szczytem z trzema takimi samymi oknami. Wejście znajduje się od frontu, a nad nim umieszczono napis „Dom Boży”.

Wnętrze jest typowo klasycystyczne – płaski strop, drewniane empory. Z pierwotnego wyposażenia zachowało się sporo elementów: główny ołtarz, ambona, chrzcielnica z aniołem chrzcielnym, organy oraz dwa obrazy przedstawiające Jezusa. To dość rzadka sytuacja, biorąc pod uwagę burzliwe dzieje XX wieku i zmiany własnościowe po 1945 roku.

Kościół ewangelicki w Lidzbarku dzisiaj

Obecnie świątynia jest kościołem filialnym parafii ewangelicko-augsburskiej w Działdowie. Po II wojnie światowej liczba ewangelików w regionie drastycznie spadła – część uciekła przed Armią Radziecką, część została deportowana. W 1960 roku do zboru należało już tylko 35 osób.

Od 1968 roku Lidzbark funkcjonuje jako stacja kaznodziejska. Nabożeństwa odbywają się tu regularnie, choć nie tak często jak w głównej parafii. W 1979 roku odbyła się uroczysta msza z okazji 150-lecia poświęcenia kościoła, w której uczestniczył biskup Janusz Narzyński.

Projekt Karla Friedricha Schinkla to nie jedyny ślad pruskiej architektury w Lidzbarku. W mieście zachowało się wiele przedwojennych budynków, w tym dwie wieże wodociągowe z 1909 roku.

Co zobaczyć w okolicy kościoła

Obok świątyni stoi dom parafialny z 1898 roku. W pobliżu utworzono ścieżkę historyczną, która prowadzi przez wzgórze. Z tego miejsca rozciąga się widok na część miasta i Jezioro Lidzbarskie.

Sam Lidzbark to małe miasteczko z dobrze rozwiniętą bazą turystyczną. Na zachodnim krańcu miasta, nad jeziorem, znajduje się plaża z kąpieliskami, pomostami, wieżą do skoków i największą w regionie zjeżdżalnią wodną na świeżym powietrzu. Prowadzi tam ścieżka rowerowa i piesza promenada.

Warto też zajrzeć do centrum – zobaczyć pozostałości średniowiecznych fortyfikacji i katolicki kościół św. Wojciecha. W pobliżu miasta rozciągają się dwa parki krajobrazowe: Górznieńsko-Lidzbarski i Welski Park Krajobrazowy z siecią szlaków turystycznych i wież widokowych.

Dla kogo jest to miejsce

Kościół ewangelicki w Lidzbarku zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury klasycystycznej i historii pruskiej. To również dobry punkt na trasie zwiedzania Warmii i Mazur dla osób szukających mniej oczywistych atrakcji.

Z dziećmi można połączyć wizytę w kościele ze spacerem po ścieżce historycznej i późniejszym wypoczynkiem nad jeziorem. Samo zwiedzanie świątyni nie zajmie więcej niż 20-30 minut, ale warto poświęcić trochę czasu na spacer po wzgórzu i okolicy.

Dla osób interesujących się historią protestantyzmu to ważny punkt – jeden z niewielu zachowanych kościołów ewangelickich na tym terenie, który przetrwał zawirowania XX wieku w niemal niezmienionej formie.

Informacje praktyczne – jak dojechać i zwiedzić

Kościół znajduje się przy ulicy Garbuzy w Lidzbarku Welskim, na wzgórzu oddzielającym centrum od jeziora. Do miasta można dojechać drogą wojewódzką 541 (z Lubawy lub Żuromina) albo drogą 544 (z Brodnicy lub Działdowa).

Parking znajduje się w pobliżu – najlepiej zaparkować w centrum i przejść się pieszo (kilka minut spaceru). Kościół jest czynnym obiektem sakralnym, więc warto sprawdzić godziny nabożeństw przed wizytą. Zwykle świątynie ewangelickie są otwarte w ciągu dnia, ale nie ma tu stałych godzin zwiedzania jak w muzeum.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny, choć zawsze można zostawić dobrowolną ofiarę na utrzymanie zabytku. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o historii miejsca, warto wcześniej skontaktować się z parafią w Działdowie – czasem można umówić się na oprowadzanie.

Na zwiedzanie samego kościoła wystarczy pół godziny, ale jeśli planujesz spacer po okolicy i wizytę nad jeziorem, zarezerwuj sobie 2-3 godziny. Lidzbark to dobre miejsce na krótki postój w drodze albo na spokojny popołudniowy wypad z pobliskich miejscowości.